Τα πρόσφατα αποχαρακτηρισμένα έγγραφα του βρετανικού Foreign Office από το 1980 ρίχνουν φως στη στρατηγική που ακολουθούσε το Λονδίνο απέναντι στις ραγδαίες πολιτικές εξελίξεις στην Ελλάδα. Με την άνοδο του ΠΑΣΟΚ να διαφαίνεται, η βρετανική πλευρά επιχειρούσε να χτίσει «γέφυρες» επικοινωνίας με τον Ανδρέα Παπανδρέου, παρά τις έντονες επιφυλάξεις για το ιδεολογικό του προφίλ.

Η Στρατηγική Προσέγγιση στον Ανδρέα Παπανδρέου

Ο τότε Βρετανός πρέσβης στην Αθήνα, Ιαν Σάδερλαντ, κατέγραφε μια αμφίθυμη στάση. Παρά την ανησυχία ότι το ΠΑΣΟΚ θα μπορούσε να προκαλέσει «κυβερνητικό χάος», το Λονδίνο έκρινε απαραίτητο να προσεγγίσει τον Παπανδρέου.

• Προφίλ: Οι Βρετανοί διπλωμάτες τον χαρακτήριζαν «λαϊκιστή», «εθνικιστή» και «αντιαμερικανό», αλλά σημείωναν ότι όσο πλησίαζαν οι εκλογές, γινόταν «λιγότερο δογματικός και περισσότερο πραγματιστής».
• Η Επίσκεψη: Τον Νοέμβριο του 1980, ο Παπανδρέου επισκέφθηκε το Λονδίνο, συναντήθηκε με τη Μάργκαρετ Θάτσερ και μίλησε στο Chatham House, κλείνοντας επιτυχώς το άνοιγμα προς τη βρετανική πλευρά.
• Οικονομία: Στις αναφορές του, ο Σάδερλαντ αποκάλυπτε τις καλές σχέσεις του Παπανδρέου με τους εφοπλιστές, καθώς και το σχέδιό του για αποκέντρωση και κατάργηση της γραφειοκρατίας ως λύση για την προσέλκυση επενδύσεων.

Η «Εμπορική» Ατζέντα της Μάργκαρετ Θάτσερ

Δύο μήνες νωρίτερα, η «Σιδηρά Κυρία» είχε επισκεφθεί την Αθήνα με έναν ξεκάθαρο στόχο: τις μπίζνες. Η ατζέντα της περιελάμβανε κρίσιμα έργα και εξοπλισμούς:

• Αναβάθμιση ελληνικών σιδηροδρόμων.
• Οργάνωση πανεπιστημιακών νοσοκομείων.
• Κατασκευή ενεργειακών μονάδων (λιγνίτης) και πετροχημικών (Μεσολόγγι).
• Πώληση αμυντικού υλικού (πύραυλοι Rapier, τανκς Vickers, φρεγάτες).

Από τον Χαρίλαο Φλωράκη έως τον Κωνσταντίνο Καραμανλή

Τα αρχεία αποκαλύπτουν ενδιαφέρουσες πτυχές και για άλλες πολιτικές προσωπικότητες:

Χαρίλαος Φλωράκης: Ο Βρετανός διπλωμάτης Λιούελιν Σμιθ τον χαρακτήρισε «ήρεμο» και «επαγγελματία». Ο Φλωράκης απέκλεισε προεκλογική συνεργασία με το ΠΑΣΟΚ, παρά τη σύμπλευση σε θέματα ΕΟΚ και ΝΑΤΟ.

Κωνσταντίνος Καραμανλής: Είχε καταθέσει πρωτοποριακή πρόταση για τη μόνιμη διεξαγωγή των Ολυμπιακών Αγώνων στην Ελλάδα. Ωστόσο, η βρετανική πλευρά (δια του υπουργού Αθλητισμού Ντένις Χάουελ) ήταν σκεπτική, εστιάζοντας στο τεράστιο κόστος υποδομών και στη δυσκολία πειθούς της Διεθνούς Ολυμπιακής Επιτροπής.

Το παρόν κέρμα εκδίδεται με την ευκαιρία της 2.500ής επετείου της Μάχης του Μαραθώνα.

Συμβολισμός και Σχεδιασμός

• Κεντρική σύνθεση: Στο κέντρο του κέρματος απεικονίζεται μία ασπίδα και ένας δρομέας/πολεμιστής, στοιχεία που συμβολίζουν τον αγώνα για την ελευθερία και τα ιδεώδη τα οποία αντιπροσωπεύει η Μάχη του Μαραθώνα.
• Το πτηνό: Το πτηνό που είναι χαραγμένο στην ασπίδα συμβολίζει τη γέννηση του δυτικού πολιτισμού στη σημερινή του μορφή.
• Κυκλοφορία: Συνολικά πρόκειται να κοπούν 2,5 εκατομμύρια κέρματα.

Η Εξέγερση

Το κίνημα των Ζαπατίστας (Ejercito Zapatista de Liberacion Nacional - Στρατός των Ζαπατίστας για την Εθνική Απελευθέρωση) ξεκίνησε τη δράση του την 1η Ιανουαρίου 1994. Αποτελούμενο στην πλειοψηφία του από ιθαγενείς, αλλά και από λευκούς και μιγάδες, το κίνημα εξεγέρθηκε καταλαμβάνοντας την πρωτεύουσα του μεξικανικού κρατιδίου Τσιάπας, το Σαν Κριστόμπαλ δε λας Κάσας.

Τα αιτήματα των Ζαπατίστας είναι σαφή: ελευθερία για τους ιθαγενείς Ινδιάνους, γη για καλλιέργεια και έξοδος από το κοινωνικό περιθώριο. Ο ρατσισμός, η εξαθλίωση, η πείνα και η έλλειψη βασικών συνθηκών διαβίωσης αποτέλεσαν τα καύσιμα για αυτή την αγροτική εξέγερση.

Ο Subcomandante Marcos

Εκπρόσωπος και κεντρική μορφή του κινήματος είναι ο Subcomandante Marcos. Ο «υποδιοικητής», όπως αυτοαποκαλείται —αναγνωρίζοντας ως μοναδικό διοικητή τον λαό—, αποτελεί μια ιδιαιτερότητα στον χώρο των αντάρτικων κινημάτων. Με πανεπιστημιακή μόρφωση και βαθιά επαναστατική εμπειρία, ο Μάρκος κατάφερε να μετατρέψει τον αγώνα σε ένα κίνημα «λόγου» παρά «όπλων».

Χρησιμοποιώντας τα ΜΜΕ με στρατηγική ευφυΐα και απορρίπτοντας την «ξύλινη» γλώσσα της αριστεράς, δανείστηκε στοιχεία από την κουλτούρα των ιθαγενών, την ποίηση και τη μουσική, κερδίζοντας τη συμπάθεια της διεθνούς κοινής γνώμης.

«Ο Μάρκος είναι όλες οι καταπιεσμένες μειονότητες που αντιστέκονται... Όλοι οι αποκλεισμένοι που αναζητούν ένα λόγο, το λόγο τους... Ό,τι ενοχλεί την εξουσία και τις καθησυχασμένες συνειδήσεις, αυτό είναι ο Μάρκος...»

Το 1995, το μεξικανικό καθεστώς αποκάλυψε την ταυτότητά του ως Ραφαέλ Σεμπαστιάν Γκιγιέν Βισέντε, έναν ακαδημαϊκό που άφησε πίσω του τη ζωή του για να ενταχθεί στο αντάρτικο.

Αναδιανομή της Γης και Αυτονομία

Το κίνημα δεν λειτουργεί ως παραδοσιακό πολιτικό κόμμα. Αντιθέτως, προτείνει τη συγκρότηση μεταβατικής κυβέρνησης στην Τσιάπας με τη συμμετοχή τοπικών συλλόγων. Ήδη, περίπου 38 δημαρχίες στα ορεινά της περιοχής διοικούνται από υποστηρικτές των ανταρτών, έχοντας προχωρήσει σε κατάληψη και αναδιανομή της γης.

Η Σκληρή Πραγματικότητα

Τα αιτήματα των 57 ινδιάνικων φυλών (που μιλούν 92 διαφορετικές γλώσσες) επικεντρώνονται στην αναγνώριση της ιδιαιτερότητάς τους, τη γη, την τροφή, την υγεία και την εκπαίδευση.

• Αναλφαβητισμός: Στις κοινότητες των Ινδιάνων ξεπερνά το 50%, ενώ το 75% των παιδιών δεν ολοκληρώνει ούτε την πρωτοβάθμια εκπαίδευση.
• Υγεία: Το 86% των θανάτων οφείλεται σε απλές εντερικές διαταραχές και το 60% των παιδιών υποσιτίζεται.
• Κοινωνική Ανισότητα: Μεγάλοι γαιοκτήμονες ελέγχουν τις εκτάσεις, ενώ ιστορικά οι ιθαγενείς στερούνταν ακόμα και το δικαίωμα να περπατούν στα πεζοδρόμια.

Η Διεθνής Αμνηστία δημοσίευσε αποκαλυπτικά στοιχεία για τα περιστατικά βίας με θύματα γυναίκες στη Λατινική Αμερική, όπου το φαινόμενο παραμένει ενδημικό. Στο Μεξικό, τη Γουατεμάλα, το Ελ Σαλβαδόρ, την Ονδούρα, τη Νικαράγουα και την Αϊτή παρατηρήθηκε αύξηση σε δηλωμένες περιπτώσεις ενδοοικογενειακής βίας, βιασμού, σεξουαλικής κακοποίησης, αλλά και θανατώσεων και ακρωτηριασμών.

Στη Νικαράγουα, την Αϊτή και τη Δομινικανή Δημοκρατία, πάνω από το 50% των θυμάτων ήταν κορίτσια. Το Παναμερικανικό Δικαστήριο για τα Ανθρώπινα Δικαιώματα έχει καταδικάσει το Μεξικό για την αποτυχία του να διερευνήσει και να αποζημιώσει θύματα απαγωγών και δολοφονιών, όπως στην υπόθεση της Τσιουάουα το 2001.

Προκλήσεις στην Εφαρμογή των Νόμων

Αρχές στην Ουρουγουάη, τη Βενεζουέλα και τη Δομινικανή Δημοκρατία παραδέχθηκαν την αδυναμία τους να ανταποκριθούν στο πλήθος των καταγγελιών, παρά την ίδρυση ειδικών μονάδων στα συστήματα ποινικής δικαιοσύνης. Επιπλέον, η ιατρική φροντίδα για τα θύματα είναι συχνά ανεπαρκής ή ανύπαρκτη. Η εφαρμογή των νόμων για την προστασία των γυναικών παραμένει αργή σε χώρες όπως η Αργεντινή, το Μεξικό, η Τζαμάικα και η Βενεζουέλα, ενώ σε ορισμένες χώρες της Καραϊβικής ο βιασμός δεν έχει ποινικοποιηθεί σε όλες τις περιπτώσεις.

Αποποινικοποίηση της έκτρωσης και LGBT Δικαιώματα

Σχετικά με το δικαίωμα στην άμβλωση, ενώ στο Περού έγιναν βήματα αποποινικοποίησης, σε άλλες περιοχές (Δομινικανή Δημοκρατία, 17 πολιτείες του Μεξικού) προτάθηκαν συνταγματικές μεταρρυθμίσεις που αυξάνουν τον φόβο για ολική απαγόρευση. Η άμβλωση παραμένει απαγορευμένη στη Χιλή, το Ελ Σαλβαδόρ και τη Νικαράγουα, ενώ ακτιβιστές και γιατροί δέχονται απειλές.

Στο πεδίο των δικαιωμάτων των LGBT ατόμων, το Μεξικό προχώρησε στη νομιμοποίηση του γάμου ομοφυλοφίλων. Αντίθετα, η Ονδούρα, το Περού, η Χιλή, καθώς και χώρες της Καραϊβικής όπως η Τζαμάικα και η Γουιάνα, απέτυχαν να προστατεύσουν τις LGBT κοινότητες από παρενοχλήσεις και εκφοβισμούς.