600 ετών το Αστρονομικό Ρολόι της Πράγας

Το Αστρονομικό Ρολόι της Πράγας (Prague Orloj), ένα από τα πιο εμβληματικά ιστορικά και τεχνολογικά μνημεία της Ευρώπης, αποτελεί ένα από τα πιο αγαπημένα αξιοθέατα των επισκεπτών της τσεχικής πρωτεύουσας.

Το στολίδι του Δημαρχείου της Παλιάς Πόλης σχεδιάστηκε από τον Mikulas του Kadan, ύστερα από αίτημα των δημοτικών συμβούλων, το 1410. Είναι ένα μοναδικό κατασκεύασμα, όπως αναφέρεται σε σχετικό ενημερωτικό σημείωμα του Τσεχικού Οργανισμού Τουρισμού, προσφέροντας στους κατοίκους και στους περαστικούς ταξιδιώτες τη δυνατότητα να πληροφορούνται την ώρα με πολλούς εναλλακτικούς και πρωτοποριακούς τρόπους.

Η ολοκλήρωση του έργου κατά τον Μεσαίωνα τοποθέτησε αμέσως την Πράγα στην ελίτ των μεγάλων ευρωπαϊκών πόλεων της εποχής που διέθεταν ανάλογα επιτεύγματα, όπως η Πάδοβα, η Βέρνη και το Στρασβούργο.

600 χρόνια ιστορίας και επιβίωσης

Στους αιώνες της ζωής του, το Αστρονομικό Ρολόι κινδύνευσε σοβαρά αρκετές φορές. Τον 18ο αιώνα κόντεψε να καταστραφεί λόγω εγκατάλειψης, ενώ στις τελευταίες ημέρες του Β΄ Παγκοσμίου Πολέμου, τον Μάιο του 1945, υπέστη σοβαρές ζημιές κατά την εξέγερση της Πράγας. Μετά από εκτεταμένες και σχολαστικές εργασίες αναστήλωσης και ανακαίνισης, το ρολόι σήμερα είναι πλήρως λειτουργικό και προσελκύει χιλιάδες τουρίστες καθημερινά.

Ένα μεσαιωνικό τεχνολογικό θαύμα

Το πιο σημαντικό εξάρτημα του μηχανισμού είναι ο αστρολάβος, ένα αστρονομικό όργανο με τη βοήθεια του οποίου οι αστρονόμοι και οι ναυτικοί καθόριζαν τη θέση των ουράνιων σωμάτων. Με τη συγκεκριμένη τοποθέτηση των κυκλικών εξαρτημάτων του, το ρολόι απεικονίζει με ακρίβεια την κατάσταση του ουρανού.

Ο Τροπικός του Αιγόκερου και ο Τροπικός του Καρκίνου εμφανίζονται ως ομόκεντροι κύκλοι στον αστρολάβο, ενώ τα ζώδια αποτυπώνονται με σαφήνεια στην περίμετρό του.

Οι τέσσερις διαφορετικές ώρες που δείχνει το ρολόι

• Η Παλιά Τσεχική Ώρα: Απεικονίζεται στον εξωτερικό δακτύλιο με χρυσούς γοτθικούς αριθμούς. Σύμφωνα με αυτό το σύστημα, η ημέρα ξεκινά ακριβώς με το σούρουπο.
• Η Ώρα της Κεντρικής Ευρώπης: Η σημερινή, συμβατική ώρα, η οποία υποδεικνύεται από έναν δείκτη που καταλήγει σε ένα μικρό χρυσό χέρι.
• Η Βαβυλωνιακή Ώρα: Υπολογίζεται από την ανατολή μέχρι τη δύση του ηλίου, πράγμα που σημαίνει ότι η διάρκεια των ωρών αλλάζει ανάλογα με την εποχή: οι ώρες είναι μεγαλύτερες το καλοκαίρι και μικρότερες τον χειμώνα.
• Η Αστρική Ώρα: Εμφανίζεται στον αστρονομικό δακτύλιο μέσω των κινήσεων των άστρων.

Στο κάτω μέρος του μηχανισμού βρίσκεται ένας Ημερολογιακός Δίσκος, έργο του ζωγράφου Josef Manes, που παρουσιάζει την τρέχουσα ημέρα, τη θέση της μέσα στην εβδομάδα, τον μήνα και το έτος, καθώς και τα αντίστοιχα ζώδια.

Η «Παρέλαση των Αποστόλων» και οι μορφές

Κάθε ώρα, από τις 09:00 έως τις 21:00, πλήθος κόσμου συγκεντρώνεται από κάτω για να παρακολουθήσει ένα μοναδικό μηχανικό θέατρο. Στα δύο πάνω παράθυρα ανοίγουν οι πόρτες και πραγματοποιείται η παρέλαση των 12 Αποστόλων της Καινής Διαθήκης, κρατώντας ο καθένας το χαρακτηριστικό του αντικείμενο. Η ιδέα αυτής της κίνησης ανήκει στον γλύπτη και ξυλοκόπο Vojtech Sucharda. Πάνω από τα παράθυρα στέκεται ένας χρυσός πετεινός που συμβολίζει τη ζωή και με το λάλημά του σηματοδοτεί το τέλος της παρέλασης.

Οι αλληγορικές μορφές

Δίπλα στον κεντρικό αστρολάβο βρίσκονται τέσσερις κινούμενες φιγούρες που συμβολίζουν τα ανθρώπινα ελαττώματα και τον χρόνο:

1. Η Ματαιοδοξία: Μια μορφή που κρατά καθρέφτη, κουνώντας το κεφάλι της καθώς θαυμάζει τον εαυτό της.
2. Η Φιλαργυρία: Κρατά στα χέρια της ένα πουγκί με χρυσό και ένα ραβδί. Οι δύο αυτές μορφές καταστράφηκαν στον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο και αντικαταστάθηκαν από πιστά αντίγραφα.
3. Ο Θάνατος (ο Σκελετός): Η φιγούρα αυτή επιβίωσε από τις ιστορικές καταστροφές και βρίσκεται εκεί από τον 15ο αιώνα. Γυρνά μια κλεψύδρα που μετρά τον χρόνο και χτυπά ένα καμπανάκι, υπενθυμίζοντας την αναπόφευκτη μοίρα μας.
4. Ο Τούρκος: Μια μορφή με λαούτο που συμβολίζει τη διασκέδαση και τις επίγειες απολαύσεις.

Το κάτω μέρος του ρολογιού πλαισιώνεται επίσης από σταθερά αγαλματίδια που αναπαριστούν έναν Αρχάγγελο Μιχαήλ, έναν Φιλόσοφο, έναν Αστρονόμο και έναν Χρονικογράφο, συμπληρώνοντας την πλούσια μεσαιωνική κοσμοθεωρία του μνημείου.