Μπορεί να αναβάλουμε την αγορά ενός καινούργιου κινητού, να συγκρίνουμε τιμές στο σούπερ μάρκετ και να σκεφτόμαστε δύο φορές κάθε μεγαλύτερο έξοδο. Κι όμως, λίγη ώρα αργότερα μπορεί να δώσουμε χωρίς ιδιαίτερη σκέψη χρήματα για έναν καλό καφέ, ένα γλυκό ή κάτι μικρό που απλώς μας αρέσει.
Με την πρώτη ματιά μοιάζει αντιφατικό. Αν προσπαθούμε να κάνουμε οικονομία, γιατί δεν κόβουμε πρώτα αυτές τις μικρές πολυτέλειες;
Η απάντηση είναι ότι οι άνθρωποι δεν αντιμετωπίζουμε κάθε αγορά μόνο σαν έναν αριθμό στον λογαριασμό μας. Μερικές φορές αγοράζουμε και κάτι άλλο: μια μικρή ανταμοιβή, μια εμπειρία ή απλώς μια καλύτερη στιγμή μέσα στην ημέρα.
Η «μικρή πολυτέλεια» δεν χρειάζεται να είναι πραγματική πολυτέλεια
Όταν ακούμε τη λέξη πολυτέλεια, συνήθως σκεφτόμαστε ακριβά αυτοκίνητα, ταξίδια ή επώνυμα προϊόντα. Στην καθημερινότητα όμως η έννοια μπορεί να είναι πολύ πιο απλή.
Για κάποιον είναι ένας καφές από το αγαπημένο του κατάστημα. Για κάποιον άλλο ένα καλύτερο γλυκό, ένα γεύμα έξω, ένα καλλυντικό ή ένα μικρό αντικείμενο που δεν είναι πραγματικά απαραίτητο.
Το ποσό μπορεί να είναι σχετικά μικρό. Η σημασία όμως που του δίνουμε μπορεί να είναι πολύ μεγαλύτερη.
Αυτό συμβαίνει επειδή δεν αγοράζουμε πάντοτε μόνο το ίδιο το προϊόν. Αγοράζουμε και την εμπειρία που το συνοδεύει.
Γιατί τα 5 ευρώ δεν μοιάζουν πάντα με 5 ευρώ;
Από καθαρά μαθηματική άποψη, πέντε ευρώ είναι πάντα πέντε ευρώ. Το μυαλό μας όμως δεν λειτουργεί σαν λογιστικό πρόγραμμα.
Μια δαπάνη 500 ευρώ γίνεται εύκολα αντιληπτή ως σημαντική οικονομική απόφαση. Μια αγορά λίγων ευρώ μπορεί να περάσει κάτω από το νοητικό μας «ραντάρ», ιδιαίτερα όταν γίνεται μεμονωμένα.
Έτσι μπορεί να σκεφτούμε για μέρες αν αξίζει να αγοράσουμε κάτι ακριβό, ενώ για έναν καφέ ή ένα σνακ αποφασίζουμε μέσα σε δευτερόλεπτα.
Υπάρχει βέβαια μια παγίδα: όταν ένα μικρό ποσό επαναλαμβάνεται πολύ συχνά, στο τέλος παύει να είναι τόσο μικρό. Αυτό όμως δεν αλλάζει τον τρόπο με τον οποίο βιώνουμε την κάθε μεμονωμένη αγορά τη στιγμή που την κάνουμε.
Η μικρή ανταμοιβή έχει άμεσο αποτέλεσμα
Υπάρχει και ένας ακόμη λόγος. Η μικρή απόλαυση προσφέρει κάτι τώρα.
Η αποταμίευση έχει συνήθως όφελος στο μέλλον. Τα χρήματα που δεν ξοδέψαμε σήμερα μπορεί να μας φανούν χρήσιμα σε έναν μήνα, σε έναν χρόνο ή ακόμη αργότερα.
Ο καφές όμως είναι μπροστά μας. Το ίδιο και το γλυκό, η έξοδος ή οτιδήποτε άλλο έχουμε συνδέσει με μια ευχάριστη στιγμή.
Οι άνθρωποι έχουμε γενικά την τάση να δίνουμε μεγαλύτερο βάρος σε μια άμεση ανταμοιβή από ό,τι σε ένα μελλοντικό όφελος, ιδιαίτερα όταν η άμεση ανταμοιβή είναι εύκολη και σχετικά φθηνή.
«Το αξίζω»
Ίσως η πιο ανθρώπινη εξήγηση να βρίσκεται σε μια φράση που έχουμε πει σχεδόν όλοι κάποια στιγμή:
«Το αξίζω.»
Μετά από μια δύσκολη ημέρα, αρκετή δουλειά ή μια περίοδο κατά την οποία περιορίζουμε τα έξοδά μας, μια μικρή αγορά μπορεί να λειτουργήσει ως προσωπική ανταμοιβή.
Δεν χρειάζεται να είναι ακριβή. Αρκεί να δημιουργεί την αίσθηση ότι δεν στερούμαστε τα πάντα.
Και αυτό έχει ιδιαίτερη σημασία όταν ο οικογενειακός προϋπολογισμός είναι πιεσμένος. Η συνεχής αίσθηση περιορισμού μπορεί να γίνει κουραστική. Μια μικρή, ελεγχόμενη απόλαυση μπορεί να λειτουργήσει σαν ένα μικρό διάλειμμα από αυτή την καθημερινότητα.
Δεν αγοράζουμε πάντα το προϊόν
Ας πάρουμε το απλούστερο παράδειγμα: έναν καφέ.
Θα μπορούσαμε να τον φτιάξουμε στο σπίτι με πολύ μικρότερο κόστος. Παρ' όλα αυτά, εκατομμύρια άνθρωποι επιλέγουν να πληρώσουν περισσότερο για να τον πιουν έξω.
Γιατί;
Επειδή συχνά δεν πληρώνουν μόνο τον καφέ. Πληρώνουν την έξοδο από το σπίτι ή το γραφείο, τη συνάντηση με έναν φίλο, λίγα λεπτά ηρεμίας, το περιβάλλον ενός καταστήματος ή μια μικρή καθημερινή συνήθεια που τους ευχαριστεί.
Το προϊόν είναι το ίδιο το φλιτζάνι. Η αξία που αντιλαμβανόμαστε όμως μπορεί να βρίσκεται γύρω από αυτό.
Όταν όλα τα μεγάλα μοιάζουν απρόσιτα
Υπάρχει και μια ενδιαφέρουσα πλευρά αυτής της συμπεριφοράς. Όταν μια μεγάλη αγορά μοιάζει δύσκολη ή πολύ μακρινή, μια μικρότερη γίνεται ευκολότερος τρόπος να νιώσουμε ότι μπορούμε ακόμη να προσφέρουμε κάτι στον εαυτό μας.
Ένα ακριβό ταξίδι μπορεί να χρειάζεται μήνες αποταμίευσης. Ένα σπίτι μπορεί να μοιάζει οικονομικά απρόσιτο. Ένα καινούργιο αυτοκίνητο μπορεί να αναβληθεί για χρόνια.
Ένα καλό γεύμα ή ένας καφές όμως είναι διαθέσιμος σήμερα.
Αυτό δεν σημαίνει ότι οι άνθρωποι σταματούν να ενδιαφέρονται για τα οικονομικά τους. Σημαίνει ότι η καθημερινή κατανάλωση δεν καθορίζεται αποκλειστικά από το τι είναι φθηνότερο.
Πότε η μικρή απόλαυση γίνεται συνήθεια;
Υπάρχει βέβαια διαφορά ανάμεσα σε μια συνειδητή μικρή πολυτέλεια και σε μια αγορά που κάνουμε πλέον αυτόματα.
Αν κάθε πρωί αγοράζουμε το ίδιο πράγμα χωρίς καν να σκεφτούμε αν το θέλουμε, η απόφαση μπορεί να έχει μετατραπεί σε συνήθεια.
Οι συνήθειες είναι ισχυρές επειδή μειώνουν την ανάγκη να αποφασίζουμε ξανά και ξανά. Ένα συγκεκριμένο μέρος, μια ώρα της ημέρας ή ακόμη και μια διάθεση μπορούν να γίνουν το ερέθισμα που μας οδηγεί στην ίδια αγορά.
Και κάπου εκεί βρίσκεται η διαφορά μεταξύ του «θέλω να το απολαύσω σήμερα» και του «το αγοράζω επειδή το αγοράζω κάθε μέρα».
Πρέπει λοιπόν να κόψουμε όλες τις μικρές απολαύσεις;
Όχι απαραίτητα.
Η οικονομία δεν σημαίνει ότι κάθε μη απαραίτητη δαπάνη είναι λανθασμένη. Το σημαντικότερο είναι να γνωρίζουμε τι ξοδεύουμε και γιατί.
Αν μια μικρή αγορά μάς προσφέρει πραγματική ευχαρίστηση και χωρά στον προϋπολογισμό μας, είναι διαφορετικό από το να ξοδεύουμε μηχανικά χρήματα σε πράγματα που πλέον ούτε προσέχουμε.
Μερικές φορές λοιπόν το χρήσιμο ερώτημα δεν είναι:
«Γιατί ξόδεψα αυτά τα χρήματα;»
αλλά:
«Αυτό που αγόρασα άξιζε πραγματικά για μένα;»
Μικρό ποσό, μεγάλη σημασία
Οι μικρές πολυτέλειες αποκαλύπτουν κάτι ενδιαφέρον για τη σχέση μας με τα χρήματα: δεν αγοράζουμε μόνο με βάση την ανάγκη.
Αγοράζουμε επίσης με βάση τη συνήθεια, τη διάθεση, την κοινωνική εμπειρία, την ανταμοιβή και την αξία που πιστεύουμε ότι θα πάρουμε από μια στιγμή.
Γι' αυτό μπορεί κάποιος να είναι πολύ προσεκτικός με τα μεγάλα έξοδα και ταυτόχρονα να μην θέλει να εγκαταλείψει έναν σχετικά ακριβό καφέ ή μια άλλη μικρή καθημερινή απόλαυση.
Δεν είναι απαραίτητα παράλογο. Είναι απλώς μια υπενθύμιση ότι η προσωπική οικονομία δεν είναι μόνο αριθμοί. Είναι και ανθρώπινη συμπεριφορά.
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου