Αν κάποιος μας ρωτήσει τι καιρό θα κάνει μια συγκεκριμένη ημέρα σε δέκα χρόνια, η απάντηση είναι απλή: δεν μπορούμε να το γνωρίζουμε.
Δεν μπορούμε να πούμε αν στις 15 Μαΐου του 2036 θα βρέχει στην Πάτρα, αν θα φυσάει στην Αθήνα ή αν στη Θεσσαλονίκη θα έχει 24 ή 29 βαθμούς.
Κι όμως, οι επιστήμονες μπορούν να εξετάσουν ένα διαφορετικό ερώτημα: πώς είναι πιθανό να διαμορφωθεί το κλίμα μιας περιοχής μέσα στην επόμενη δεκαετία;
Η διαφορά μοιάζει μικρή, αλλά είναι ουσιαστική. Άλλο πράγμα είναι ο καιρός και άλλο το κλίμα.
Δεν προσπαθούμε να μαντέψουμε τον καιρό του 2036
Ο καιρός περιγράφει αυτό που συμβαίνει στην ατμόσφαιρα σε μια συγκεκριμένη στιγμή: βροχή, άνεμος, θερμοκρασία, καταιγίδα, ηλιοφάνεια.
Το κλίμα κοιτάζει τη μεγαλύτερη εικόνα. Εξετάζει τι συμβαίνει για μεγάλα χρονικά διαστήματα: τις μέσες θερμοκρασίες, τις βροχοπτώσεις, τη διάρκεια των ξηρών περιόδων, τη συχνότητα των πολύ ζεστών ημερών ή των παγετών.
Γι' αυτό και το γεγονός ότι δεν μπορούμε να γνωρίζουμε τον καιρό μιας συγκεκριμένης ημέρας ύστερα από χρόνια δεν σημαίνει ότι δεν μπορούμε να αντλήσουμε χρήσιμες πληροφορίες για τις κλιματικές συνθήκες μιας ολόκληρης δεκαετίας.
Τι μπορούν λοιπόν να μας πουν τα μοντέλα;
Τα σύγχρονα κλιματικά μοντέλα χρησιμοποιούν τεράστιο όγκο δεδομένων και μαθηματικές προσομοιώσεις για να μελετήσουν την εξέλιξη του κλιματικού συστήματος.
Στην περίπτωση των δεκαετών προβλέψεων, ενδιαφέρον δεν έχει αν θα βρέξει μια συγκεκριμένη Τρίτη. Ενδιαφέρει, για παράδειγμα, αν μια περιοχή είναι πιθανό να περάσει περισσότερες ημέρες με πολύ υψηλές θερμοκρασίες ή μεγαλύτερες περιόδους χωρίς βροχή.
Μπορούν επίσης να εξεταστούν μεταβολές στη μέση μέγιστη και ελάχιστη θερμοκρασία, στη συνολική βροχόπτωση, στις ημέρες παγετού και στη συχνότητα ισχυρών βροχοπτώσεων.
Δεν πρόκειται για μια φωτογραφία του μέλλοντος. Πρόκειται περισσότερο για έναν χάρτη πιθανών συνθηκών και κινδύνων.
Μια ελληνική εφαρμογή κοιτάζει δέκα χρόνια μπροστά
Αυτό ακριβώς επιχειρεί να κάνει και μια εφαρμογή που αναπτύχθηκε στο πλαίσιο του ερευνητικού προγράμματος Augures, με τη συμμετοχή της μονάδας ΜΕΤΕΟ του Εθνικού Αστεροσκοπείου Αθηνών.
Η εφαρμογή επικεντρώνεται σε κλιματικές προβλέψεις για την επόμενη δεκαετία και παρουσιάζει πληροφορίες ιδιαίτερα χρήσιμες για τη γεωργία.
Ανάμεσα στους δείκτες που εξετάζονται βρίσκονται η θερμοκρασία, η βροχόπτωση, ο αριθμός των ημερών με θερμοκρασία πάνω από 35 βαθμούς, οι ημέρες παγετού, η μεγαλύτερη συνεχόμενη ξηρή περίοδος και οι ημέρες με έντονη βροχόπτωση.
Εξετάζονται ακόμη πιθανές μεταβολές στις αποδόσεις καλλιεργειών, όπως το σιτάρι και το καλαμπόκι.
Γιατί να ενδιαφέρει έναν αγρότη τι θα συμβεί σε δέκα χρόνια;
Ένα χωράφι δεν είναι μια απόφαση λίγων ημερών. Το ίδιο ισχύει για ένα αρδευτικό έργο, μια πολυετή καλλιέργεια ή την επιλογή μιας νέας ποικιλίας.
Αν μια περιοχή παρουσιάζει αυξημένη πιθανότητα για μεγαλύτερες περιόδους ξηρασίας ή περισσότερες πολύ ζεστές ημέρες, αυτή η πληροφορία μπορεί να επηρεάσει αποφάσεις που λαμβάνονται σήμερα.
Ένας παραγωγός μπορεί να χρειαστεί να εξετάσει διαφορετικές ποικιλίες. Μια αγροτική επιχείρηση μπορεί να πρέπει να σχεδιάσει διαφορετικά τις ανάγκες της σε νερό. Μια περιοχή μπορεί να χρειάζεται διαφορετικές υποδομές άρδευσης.
Οι κλιματικές πληροφορίες δεν λένε στον αγρότη τι ακριβώς πρέπει να φυτέψει. Του δίνουν όμως ένα επιπλέον εργαλείο για να υπολογίσει τον κίνδυνο.
Δεν αφορά μόνο τη γεωργία
Η ίδια λογική μπορεί να χρησιμοποιηθεί πολύ πέρα από ένα χωράφι.
Οι πόλεις χρειάζεται να γνωρίζουν αν στο μέλλον θα αντιμετωπίζουν συχνότερα επεισόδια ακραίας ζέστης. Οι φορείς διαχείρισης νερού πρέπει να σχεδιάζουν υποδομές που δεν θα χρησιμοποιηθούν μόνο αύριο, αλλά για δεκαετίες.
Το ίδιο ισχύει για την ενέργεια, τη δημόσια υγεία, την προστασία από πυρκαγιές, ακόμη και για το είδος των δέντρων που επιλέγεται σήμερα για έναν δημόσιο χώρο.
Η αξία μιας δεκαετούς κλιματικής εκτίμησης βρίσκεται ακριβώς εκεί: σε αποφάσεις που πρέπει να ληφθούν τώρα, αλλά θα συνεχίσουν να έχουν συνέπειες πολλά χρόνια αργότερα.
Πόσο σίγουρες είναι αυτές οι προβλέψεις;
Εδώ χρειάζεται μια σημαντική διευκρίνιση. Οι κλιματικές προβλέψεις δεν είναι βεβαιότητες.
Το κλίμα επηρεάζεται από πολλούς παράγοντες. Υπάρχει φυσική μεταβλητότητα, υπάρχουν μεταβολές στους ωκεανούς και στην ατμόσφαιρα και υπάρχουν εξωτερικοί παράγοντες, μεταξύ των οποίων και η ανθρωπογενής αύξηση των αερίων του θερμοκηπίου.
Γι' αυτό οι επιστήμονες δεν βασίζονται συνήθως σε μία και μοναδική προσομοίωση. Συγκρίνουν διαφορετικά μοντέλα και σενάρια και εξετάζουν το εύρος των πιθανών αποτελεσμάτων.
Η αβεβαιότητα δεν σημαίνει ότι μια πρόβλεψη είναι άχρηστη. Σημαίνει ότι πρέπει να διαβάζεται ως πιθανότητα και τάση και όχι σαν ένα ημερολόγιο γεγονότων που έχουν ήδη αποφασιστεί.
Και γιατί μας αφορά ιδιαίτερα στην Ελλάδα;
Η Ελλάδα βρίσκεται στην Ανατολική Μεσόγειο, μια περιοχή ιδιαίτερα εκτεθειμένη στις επιπτώσεις της κλιματικής αλλαγής. Η θερμότητα, η ξηρασία, οι μεταβολές στις βροχοπτώσεις και ο κίνδυνος πυρκαγιών έχουν άμεση σημασία για τη γεωργία, τους υδάτινους πόρους, τις πόλεις και τα οικοσυστήματα.
Αυτό δεν σημαίνει ότι κάθε χρονιά θα είναι θερμότερη ή ξηρότερη από την προηγούμενη. Η φυσική μεταβλητότητα παραμένει και μπορεί να έχουμε μια βροχερή χρονιά μέσα σε μια μακροχρόνια τάση αύξησης της θερμοκρασίας ή ξηρότερων συνθηκών.
Και αυτός είναι ακόμη ένας λόγος για τον οποίο έχει σημασία να κοιτάζουμε το κλίμα σε μεγαλύτερο βάθος χρόνου και όχι να βγάζουμε συμπεράσματα από έναν μόνο χειμώνα ή ένα μόνο καλοκαίρι.
Το μέλλον δεν είναι δελτίο καιρού
Ίσως αυτή να είναι και η πιο απλή απάντηση στο αρχικό ερώτημα.
Όχι, δεν μπορούμε να ξέρουμε τι καιρό θα κάνει στην περιοχή μας μια συγκεκριμένη ημέρα ύστερα από δέκα χρόνια.
Μπορούμε όμως να εκτιμήσουμε πώς ενδέχεται να αλλάξουν ορισμένα χαρακτηριστικά του κλίματος: πόσο συχνές μπορεί να γίνουν οι πολύ ζεστές ημέρες, πόσο μεγάλες οι ξηρές περίοδοι, πώς μπορεί να μεταβληθούν οι βροχοπτώσεις και ποιοι κίνδυνοι αξίζει να ληφθούν υπόψη.
Και ίσως αυτό να είναι πιο χρήσιμο από μια μακρινή πρόγνωση καιρού. Γιατί δεν μας λέει αν θα χρειαστούμε ομπρέλα μια μέρα του 2036. Μας βοηθά να αποφασίσουμε τι χρειάζεται να προετοιμάσουμε μέχρι τότε.
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου