Κοιτάζοντας έναν χάρτη του Αιγαίου, δύσκολα φαντάζεται κανείς ότι τα όρια της ελληνικής κυριαρχίας στη θάλασσα και στον αέρα δεν συμπίπτουν παντού.
Στο Αιγαίο, η Ελλάδα έχει αιγιαλίτιδα ζώνη —τα γνωστά χωρικά ύδατα— 6 ναυτικών μιλίων, ενώ ο εθνικός εναέριος χώρος που έχει καθορίσει εκτείνεται στα 10 ναυτικά μίλια.
Πώς δημιουργήθηκε αυτή η διαφορά των τεσσάρων μιλίων και γιατί παραμένει μέχρι σήμερα ένα από τα ιδιαίτερα ζητήματα του Αιγαίου;
Η ιστορία ξεκινά πριν από σχεδόν έναν αιώνα
Το 1931 η Ελλάδα καθόρισε, για τους σκοπούς της αεροπορίας και της αστυνόμευσής της, ζώνη 10 ναυτικών μιλίων.
Εκείνη την εποχή τα ελληνικά χωρικά ύδατα εκτείνονταν στα 3 ναυτικά μίλια.
Πέντε χρόνια αργότερα, το 1936, η Ελλάδα επέκτεινε την αιγιαλίτιδα ζώνη της από τα 3 στα 6 ναυτικά μίλια. Το όριο των 10 ναυτικών μιλίων που είχε ήδη θεσπιστεί για τον εναέριο χώρο διατηρήθηκε.
Έτσι δημιουργήθηκε η ιδιαιτερότητα που υπάρχει μέχρι σήμερα στο Αιγαίο:
6 ναυτικά μίλια στη θάλασσα και 10 ναυτικά μίλια στον αέρα.
Με απλά λόγια, υπάρχει μια ζώνη πλάτους τεσσάρων ναυτικών μιλίων στην οποία η Ελλάδα θεωρεί ότι ασκεί κυριαρχία στον αέρα, χωρίς η αντίστοιχη θαλάσσια περιοχή να αποτελεί ελληνική αιγιαλίτιδα ζώνη.
Τι είναι όμως η αιγιαλίτιδα ζώνη;
Η αιγιαλίτιδα ζώνη αποτελεί θαλάσσια περιοχή στην οποία το παράκτιο κράτος ασκεί κυριαρχία.
Η Σύμβαση των Ηνωμένων Εθνών για το Δίκαιο της Θάλασσας προβλέπει ότι ένα κράτος μπορεί να καθορίσει το εύρος της αιγιαλίτιδας ζώνης του έως τα 12 ναυτικά μίλια.
Η ίδια Σύμβαση αναφέρει επίσης ότι η κυριαρχία του παράκτιου κράτους στην αιγιαλίτιδα ζώνη εκτείνεται και στον εναέριο χώρο πάνω από αυτήν, καθώς και στον βυθό και το υπέδαφος.
Η Ελλάδα έχει επεκτείνει την αιγιαλίτιδα ζώνη της στα 12 ναυτικά μίλια στο Ιόνιο. Στην περιοχή αυτή, σύμφωνα με το ελληνικό Υπουργείο Εξωτερικών, το εύρος του εθνικού εναέριου χώρου καθορίζεται επίσης στα 12 ναυτικά μίλια.
Στο Αιγαίο, όμως, παραμένει το καθεστώς των 6 ναυτικών μιλίων στη θάλασσα και των 10 στον αέρα.
Γιατί υπάρχει διαφωνία με την Τουρκία;
Εδώ βρίσκεται η ουσία του ζητήματος.
Η Ελλάδα θεωρεί ότι το καθεστώς των 10 ναυτικών μιλίων του εθνικού εναέριου χώρου της έχει θεσπιστεί από το 1931 και εξακολουθεί να ισχύει βάσει της ελληνικής νομοθεσίας.
Η Τουρκία δεν αναγνωρίζει το ελληνικό όριο των 10 ναυτικών μιλίων.
Η επίσημη τουρκική θέση είναι ότι το όριο του εθνικού εναέριου χώρου πρέπει να συμπίπτει με εκείνο των χωρικών υδάτων. Κατά συνέπεια, θεωρεί ότι η περιοχή μεταξύ των 6 και των 10 ναυτικών μιλίων αποτελεί διεθνή εναέριο χώρο.
Πρόκειται επομένως για διαφορετικές επίσημες νομικές θέσεις των δύο κρατών και όχι απλώς για διαφορετικό τρόπο σχεδίασης ενός χάρτη.
Και τα 12 ναυτικά μίλια;
Το ζήτημα γίνεται ακόμη πιο ενδιαφέρον όταν μπαίνει στην εικόνα το όριο των 12 ναυτικών μιλίων.
Το άρθρο 3 της Σύμβασης των Ηνωμένων Εθνών για το Δίκαιο της Θάλασσας προβλέπει ότι κάθε κράτος έχει δικαίωμα να καθορίσει την αιγιαλίτιδα ζώνη του μέχρι το ανώτατο όριο των 12 ναυτικών μιλίων.
Η επίσημη ελληνική θέση είναι ότι η Ελλάδα διατηρεί το δικαίωμα επέκτασης της αιγιαλίτιδας ζώνης της μέχρι τα 12 ναυτικά μίλια.
Η Τουρκία, από την άλλη πλευρά, έχει εκφράσει επίσημα την αντίθεσή της σε ενδεχόμενη επέκταση των ελληνικών χωρικών υδάτων στο Αιγαίο.
Γι' αυτό τα «6, 10 και 12 μίλια» εμφανίζονται τόσο συχνά όταν γίνεται συζήτηση για τη γεωπολιτική του Αιγαίου: δεν περιγράφουν το ίδιο πράγμα και δεν έχουν σήμερα την ίδια εφαρμογή.
6, 10 και 12: τρεις αριθμοί με διαφορετική σημασία
Αν θέλαμε να το συνοψίσουμε όσο πιο απλά γίνεται:
6 ναυτικά μίλια: το σημερινό εύρος της ελληνικής αιγιαλίτιδας ζώνης στο Αιγαίο.
10 ναυτικά μίλια: το εύρος του εθνικού εναέριου χώρου που εφαρμόζει η Ελλάδα στο Αιγαίο.
12 ναυτικά μίλια: το μέγιστο εύρος αιγιαλίτιδας ζώνης που προβλέπει η Σύμβαση του ΟΗΕ για το Δίκαιο της Θάλασσας και το οποίο η Ελλάδα έχει ήδη εφαρμόσει στο Ιόνιο.
Πίσω λοιπόν από μια φαινομενικά απλή ερώτηση —«πού τελειώνει η Ελλάδα;»— βρίσκεται ένα πλέγμα ιστορίας, εθνικής νομοθεσίας και διεθνούς δικαίου.
Και ίσως αυτό να είναι το πιο εντυπωσιακό στοιχείο της υπόθεσης: στο ίδιο σημείο του Αιγαίου, κοιτάζοντας προς τη θάλασσα και στη συνέχεια προς τον ουρανό, τα όρια που εφαρμόζει η Ελλάδα δεν βρίσκονται στην ίδια απόσταση από την ακτή.
Πηγές:
Υπουργείο Εξωτερικών της Ελλάδας – «Εθνικός εναέριος χώρος» και «Αιγιαλίτιδα ζώνη – Casus belli».
Σύμβαση των Ηνωμένων Εθνών για το Δίκαιο της Θάλασσας (UNCLOS), άρθρα 2 και 3.
Υπουργείο Εξωτερικών της Τουρκίας – επίσημη παρουσίαση των εκκρεμών ζητημάτων του Αιγαίου.
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου