Κάποτε η αγορά ρούχων ακολουθούσε έναν σχετικά απλό κύκλο. Οι συλλογές άλλαζαν μαζί με τις εποχές και ένα ρούχο μπορούσε να παραμείνει στη ντουλάπα μας για χρόνια. Σήμερα, η εικόνα είναι διαφορετική. Νέα σχέδια εμφανίζονται διαρκώς, οι τάσεις αλλάζουν με μεγάλη ταχύτητα και ένα μπλουζάκι μπορεί να κοστίζει λιγότερο από ένα γεύμα.
Αυτό είναι, σε πολύ γενικές γραμμές, το μοντέλο του Fast Fashion: γρήγορη παραγωγή, συνεχής ανανέωση και χαμηλές τιμές, ώστε η μόδα να ακολουθεί σχεδόν σε πραγματικό χρόνο τις νέες τάσεις.
Το πρόβλημα δεν είναι ότι μπορούμε να αγοράσουμε ένα φθηνό ρούχο. Είναι ότι ολόκληρο το σύστημα έχει στηριχθεί στην ιδέα πως μπορούμε να αγοράζουμε περισσότερα ρούχα, συχνότερα, και να τα κρατάμε για λιγότερο χρόνο. Το Περιβαλλοντικό Πρόγραμμα των Ηνωμένων Εθνών (UNEP) επισημαίνει ότι σήμερα οι καταναλωτές αγοράζουν περισσότερα ρούχα και τα χρησιμοποιούν για μικρότερο διάστημα σε σχέση με το παρελθόν.
Και κάπου εκεί αρχίζει το κόστος που δεν φαίνεται στην ετικέτα της τιμής.
Από τη ντουλάπα μας στην έρημο Ατακάμα
Η έρημος Ατακάμα στη Χιλή έχει γίνει ένα από τα πιο χαρακτηριστικά σύμβολα αυτής της υπερκατανάλωσης.
Ρούχα από την Ευρώπη, τις Ηνωμένες Πολιτείες και την Ασία φτάνουν κάθε χρόνο στη βόρεια Χιλή. Είναι καινούργια κομμάτια που δεν πουλήθηκαν, αλλά και μεταχειρισμένα ρούχα που προορίζονταν για τη διεθνή αγορά second-hand.
Σύμφωνα με ρεπορτάζ του France 24, περισσότεροι από 60.000 τόνοι ρούχων μεταφέρονται κάθε χρόνο στη βόρεια Χιλή. Ένα μέρος τους βρίσκει νέο ιδιοκτήτη. Ένα άλλο, όμως, καταλήγει εγκαταλελειμμένο ή καίγεται στην Ατακάμα.
Η εικόνα είναι εντυπωσιακή, αλλά το πραγματικό ζήτημα βρίσκεται πίσω από αυτήν. Πολλά σύγχρονα υφάσματα περιέχουν συνθετικές ίνες που προέρχονται από ορυκτές πρώτες ύλες. Έτσι, ένα βουνό από πεταμένα ρούχα δεν είναι απλώς ένας σωρός παλιών υφασμάτων. Είναι ένα σύνθετο απόβλητο που περιλαμβάνει διαφορετικές ίνες, βαφές, πλαστικά και άλλα υλικά.
Το κόστος αρχίζει πολύ πριν πετάξουμε ένα ρούχο
Θα ήταν εύκολο να πιστέψουμε ότι το περιβαλλοντικό πρόβλημα αρχίζει όταν ένα ρούχο καταλήξει στα σκουπίδια. Στην πραγματικότητα, έχει αρχίσει πολύ νωρίτερα.
Χρειάζονται πρώτες ύλες για τις ίνες, νερό και γη για καλλιέργειες όπως το βαμβάκι, ενέργεια για την παραγωγή, χημικές διεργασίες για τη βαφή και το φινίρισμα, συσκευασία και μεταφορές μέχρι το προϊόν να φτάσει τελικά στο κατάστημα ή στην πόρτα μας.
Χαρακτηριστικό είναι το νερό. Σύμφωνα με στοιχεία που παρουσιάζει το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, η παραγωγή ενός βαμβακερού t-shirt εκτιμάται ότι απαιτεί περίπου 2.700 λίτρα γλυκού νερού — ποσότητα αντίστοιχη με το πόσιμο νερό που χρειάζεται ένας άνθρωπος για περίπου δυόμισι χρόνια.
Υπάρχει επίσης το ζήτημα της βαφής και της επεξεργασίας των υφασμάτων. Η παραγωγή κλωστοϋφαντουργικών προϊόντων εκτιμάται ότι ευθύνεται για περίπου 20% της παγκόσμιας ρύπανσης καθαρού νερού, κυρίως εξαιτίας των διαδικασιών βαφής και φινιρίσματος.
Τα μικροπλαστικά που δεν βλέπουμε
Υπάρχει όμως και μια πλευρά του προβλήματος που βρίσκεται μέσα στο ίδιο μας το πλυντήριο.
Πολυεστέρας, ακρυλικό και άλλα συνθετικά υλικά μπορούν κατά το πλύσιμο να απελευθερώνουν πολύ μικρές πλαστικές ίνες. Είναι τόσο μικρές ώστε ένα μέρος τους περνά στο υδάτινο περιβάλλον.
Το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο αναφέρει ότι ένα μόνο πλύσιμο ρούχων από πολυεστέρα μπορεί να απελευθερώσει έως και 700.000 μικροπλαστικές ίνες. Το UNEP εκτιμά επίσης ότι τα κλωστοϋφαντουργικά προϊόντα συνδέονται με περίπου το 9% των μικροπλαστικών που καταλήγουν κάθε χρόνο στους ωκεανούς.
Το παράδοξο είναι ότι το ρούχο μπορεί να φαίνεται απολύτως καθαρό όταν βγαίνει από το πλυντήριο, ενώ ένα μέρος των ινών του έχει ήδη ξεκινήσει μια πολύ διαφορετική διαδρομή.
Και υπάρχει και το κλιματικό αποτύπωμα
Η μόδα είναι μια τεράστια παγκόσμια αλυσίδα: από την παραγωγή των πρώτων υλών μέχρι τα εργοστάσια, τις μεταφορές, τη χρήση και τελικά την απόρριψη.
Το UNEP εκτιμά ότι ο κλάδος της μόδας και των κλωστοϋφαντουργικών προϊόντων ευθύνεται για περίπου 2% έως 8% των παγκόσμιων εκπομπών αερίων του θερμοκηπίου. Το εύρος είναι μεγάλο επειδή ο ακριβής υπολογισμός εξαρτάται από το τι περιλαμβάνει κάθε μελέτη στην αλυσίδα παραγωγής.
Γι' αυτό και το πρόβλημα του Fast Fashion δεν περιορίζεται σε μια χωματερή ρούχων στην άλλη άκρη του κόσμου. Αφορά τον τρόπο με τον οποίο παράγουμε, αγοράζουμε, χρησιμοποιούμε και τελικά απορρίπτουμε τα ρούχα μας.
Η λύση δεν είναι να σταματήσουμε να αγοράζουμε ρούχα
Ούτε είναι ρεαλιστικό να θεωρήσουμε ότι όλη η ευθύνη ανήκει στον καταναλωτή.
Οι κατασκευαστές, οι μεγάλες εταιρείες, οι σχεδιαστές, οι κυβερνήσεις και τα συστήματα συλλογής και ανακύκλωσης έχουν σημαντικό ρόλο. Η κατεύθυνση που προτείνεται διεθνώς είναι περισσότερο κυκλική: ρούχα σχεδιασμένα για μεγαλύτερη διάρκεια ζωής, επισκευή, επαναχρησιμοποίηση και τελικά αποτελεσματικότερη ανακύκλωση.
Αλλά υπάρχουν και απλές επιλογές που μπορεί να κάνει ο καθένας μας.
Να αγοράζουμε ένα ρούχο επειδή πραγματικά το χρειαζόμαστε και όχι μόνο επειδή είναι φθηνό. Να κοιτάζουμε περισσότερο την ποιότητα και λιγότερο την ποσότητα. Να επισκευάζουμε ό,τι μπορεί να επισκευαστεί. Να δίνουμε ή να πουλάμε όσα δεν χρησιμοποιούμε. Και, όταν έχει νόημα, να επιλέγουμε μεταχειρισμένα ρούχα αντί για καινούργια.
Δεν χρειάζεται η ντουλάπα μας να γίνει ένα περιβαλλοντικό μανιφέστο. Αρκεί ίσως να επιστρέψουμε σε μια πολύ απλή ιδέα που κάποτε θεωρούσαμε αυτονόητη:
Ένα καλό ρούχο δεν είναι προϊόν μίας χρήσης.
Η πραγματική τιμή ενός ρούχου, άλλωστε, δεν είναι μόνο εκείνη που βλέπουμε στο ταμείο. Είναι και οι πόροι που χρειάστηκαν για να κατασκευαστεί, η ενέργεια που καταναλώθηκε, το νερό που χρησιμοποιήθηκε και —τελικά— το τι θα απογίνει όταν εμείς πάψουμε να το θέλουμε.
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου