Συμβαίνει σε πολλούς ανθρώπους. Ανοίγουν τα μάτια μέσα στη νύχτα, κοιτάζουν το ρολόι και βλέπουν μια γνώριμη ώρα: 3:15, 3:30, 4:00 το πρωί. Αν αυτό επαναληφθεί μερικές φορές, είναι εύκολο να δημιουργηθεί η εντύπωση ότι κάτι ιδιαίτερο συμβαίνει εκείνες τις ώρες.
Η πραγματικότητα είναι λιγότερο μυστηριώδης, αλλά ίσως περισσότερο ενδιαφέρουσα. Δεν υπάρχει κάποια συγκεκριμένη ώρα κατά την οποία ο ανθρώπινος οργανισμός είναι προγραμματισμένος να ξυπνά. Υπάρχουν όμως φυσιολογικές αλλαγές που συμβαίνουν όσο προχωρά η νύχτα και μπορούν να κάνουν τις αφυπνίσεις ευκολότερες και περισσότερο αντιληπτές.
Ο ύπνος δεν είναι ίδιος σε όλη τη διάρκεια της νύχτας
Όταν κοιμόμαστε, ο εγκέφαλος δεν παραμένει επί οκτώ ώρες στην ίδια κατάσταση. Ο ύπνος οργανώνεται σε επαναλαμβανόμενους κύκλους, οι οποίοι περιλαμβάνουν διαφορετικά στάδια μη REM και REM ύπνου.
Ένας κύκλος συχνά περιγράφεται ως διάρκειας περίπου 90 λεπτών, στην πραγματικότητα όμως η διάρκειά του διαφέρει από άνθρωπο σε άνθρωπο και ακόμη και από κύκλο σε κύκλο μέσα στην ίδια νύχτα. Γι' αυτό δεν υπάρχει ένας απλός μαθηματικός κανόνας που να εξηγεί γιατί κάποιος ξυπνά ακριβώς στις 3:00 ή στις 4:00.
Υπάρχει όμως μια σημαντική αλλαγή όσο περνούν οι ώρες. Στο πρώτο μέρος της νύχτας έχουμε συνήθως περισσότερο βαθύ ύπνο. Προς το πρωί, τα επεισόδια REM γίνονται μεγαλύτερα και ο βαθύς ύπνος λιγότερος.
Στα όρια μεταξύ των διαφορετικών σταδίων μπορούν να συμβούν πολύ σύντομες αφυπνίσεις. Τις περισσότερες φορές είναι τόσο μικρές ώστε το επόμενο πρωί δεν θυμόμαστε καν ότι συνέβησαν.
Τι αλλάζει στο σώμα πριν από το πρωινό ξύπνημα
Παράλληλα με τους κύκλους του ύπνου λειτουργεί και το εσωτερικό βιολογικό μας ρολόι, ο κιρκάδιος ρυθμός. Αυτός βοηθά τον οργανισμό να συντονίζει τον ύπνο και την εγρήγορση με την εναλλαγή ημέρας και νύχτας.
Κατά τη διάρκεια της νύχτας η θερμοκρασία του σώματος μειώνεται και φτάνει σε χαμηλά επίπεδα τις πρώτες πρωινές ώρες, πριν αρχίσει σταδιακά να ανεβαίνει ξανά.
Κάτι αντίστοιχο, αλλά προς την αντίθετη κατεύθυνση, συμβαίνει με την κορτιζόλη. Τα επίπεδά της είναι χαμηλά κατά το πρώτο μέρος της νύχτας και αρχίζουν να αυξάνονται προς το πρωί, καθώς ο οργανισμός προετοιμάζεται για την επερχόμενη περίοδο εγρήγορσης.
Αυτό δεν σημαίνει ότι στις 3:00 υπάρχει ένα ξαφνικό «κύμα κορτιζόλης» που μας ξυπνά όλους. Η διαδικασία είναι σταδιακή και η χρονική στιγμή εξαρτάται μεταξύ άλλων από το προσωπικό πρόγραμμα ύπνου και το βιολογικό ρολόι κάθε ανθρώπου.
Γιατί θυμόμαστε ότι ξυπνήσαμε στις 3:30;
Εδώ υπάρχει και ένας απλός ψυχολογικός παράγοντας. Μπορεί να ξυπνάμε στιγμιαία περισσότερες από μία φορές μέσα στη νύχτα, αλλά να θυμόμαστε μόνο εκείνη κατά την οποία κοιτάξαμε το ρολόι.
Αν μάλιστα έχουμε ήδη παρατηρήσει ότι «ξυπνάμε πάντα στις 3:30», η συγκεκριμένη ώρα αποκτά ιδιαίτερη σημασία. Την επόμενη φορά που θα τη δούμε, θα την προσέξουμε και θα τη θυμηθούμε περισσότερο από μια αφύπνιση στις 1:47 ή στις 5:12.
Έτσι μπορεί να δημιουργηθεί η αίσθηση ενός απόλυτα σταθερού μοτίβου, ακόμη κι αν στην πραγματικότητα οι αφυπνίσεις παρουσιάζουν αρκετές διακυμάνσεις.
Το άγχος μπορεί να κάνει μια μικρή αφύπνιση μεγάλη
Μια σύντομη νυχτερινή αφύπνιση δεν αποτελεί από μόνη της πρόβλημα. Η δυσκολία αρχίζει όταν το μυαλό ενεργοποιηθεί πλήρως.
Μια ματιά στο ρολόι μπορεί να είναι αρκετή:
«Είναι 3:40. Σε τρεις ώρες πρέπει να σηκωθώ. Αν δεν κοιμηθώ τώρα, αύριο θα είμαι χάλια...»
Από εκείνη τη στιγμή το πρόβλημα δεν είναι πλέον μόνο ότι ξυπνήσαμε. Είναι ότι αρχίσαμε να ανησυχούμε επειδή ξυπνήσαμε.
Το στρες, οι επαγγελματικές ή οικονομικές ανησυχίες, μια δύσκολη περίοδος της ζωής και η αγωνία για το αν θα καταφέρουμε να ξανακοιμηθούμε μπορούν να αυξήσουν την εγρήγορση. Και όσο περισσότερο προσπαθούμε με το ζόρι να κοιμηθούμε, τόσο δυσκολότερος μπορεί να γίνει ο ύπνος.
Γιατί δεν είναι καλή ιδέα να κοιτάμε συνεχώς την ώρα
Η συνεχής παρακολούθηση του ρολογιού μπορεί να δημιουργήσει έναν μικρό φαύλο κύκλο. Βλέπουμε την ώρα, υπολογίζουμε πόσος ύπνος απομένει, αγχωνόμαστε και τελικά γινόμαστε περισσότερο ξύπνιοι.
Γι' αυτό μία από τις απλούστερες πρακτικές είναι να μην έχουμε το ρολόι σε σημείο όπου το βλέπουμε εύκολα όταν ανοίγουμε τα μάτια.
Το κινητό επίσης δεν βοηθά. Εκτός από το φως της οθόνης, υπάρχει ένας ακόμη ισχυρότερος πειρασμός: ένα μήνυμα, μια ειδοποίηση, ένα βίντεο ή μια γρήγορη ματιά στις ειδήσεις μπορούν να μετατρέψουν μια αφύπνιση λίγων λεπτών σε πολύ μεγαλύτερη περίοδο εγρήγορσης.
Τι μπορούμε να κάνουμε όταν δεν επιστρέφει ο ύπνος;
Το πρώτο είναι να μην αντιμετωπίζουμε κάθε αφύπνιση σαν κάτι ανησυχητικό. Οι σύντομες αφυπνίσεις αποτελούν φυσιολογικό μέρος του ύπνου και συχνά περνούν απαρατήρητες.
Αν όμως ο ύπνος δεν επιστρέφει, μπορούν να βοηθήσουν μερικές απλές συνήθειες:
- Αποφεύγουμε να ελέγχουμε συνεχώς την ώρα. Το μέτρημα των λεπτών συνήθως αυξάνει την πίεση.
- Δεν ανοίγουμε κινητό ή τηλεόραση. Δεν είναι μόνο το φως αλλά και το περιεχόμενο που ενεργοποιεί περισσότερο τον εγκέφαλο.
- Διατηρούμε το δωμάτιο ήσυχο, σκοτεινό και σχετικά δροσερό.
- Δεν προσπαθούμε με το ζόρι να κοιμηθούμε. Αν παραμένουμε ξύπνιοι για αρκετή ώρα, μπορεί να βοηθήσει να σηκωθούμε προσωρινά και να κάνουμε κάτι ήρεμο σε χαμηλό φωτισμό, επιστρέφοντας στο κρεβάτι όταν νυστάξουμε.
- Κρατάμε όσο γίνεται σταθερό ωράριο. Η συνέπεια στην ώρα που κοιμόμαστε και κυρίως στην ώρα που ξυπνάμε βοηθά το βιολογικό ρολόι.
Πότε οι νυχτερινές αφυπνίσεις χρειάζονται περισσότερη προσοχή;
Το να ξυπνήσει κάποιος περιστασιακά μέσα στη νύχτα δεν σημαίνει ότι έχει διαταραχή ύπνου. Διαφορετική είναι η περίπτωση όταν οι αφυπνίσεις είναι συχνές, διαρκούν πολύ και επηρεάζουν σταθερά την καθημερινότητα.
Επίμονες νυχτερινές αφυπνίσεις μπορεί να συνδέονται με πολλούς παράγοντες, όπως άγχος, αϋπνία, πόνο, φάρμακα, κατανάλωση αλκοόλ, συχνή ανάγκη για ούρηση ή διαταραχές της αναπνοής κατά τον ύπνο. Όταν το πρόβλημα επαναλαμβάνεται για μεγάλο διάστημα ή συνοδεύεται από έντονη υπνηλία την ημέρα, δυνατό ροχαλητό, επεισόδια πνιγμού ή άλλες ενοχλήσεις, είναι χρήσιμο να αξιολογείται από επαγγελματία υγείας.
Τελικά, γιατί ξυπνάμε την ίδια ώρα;
Συνήθως δεν υπάρχει μία μοναδική αιτία και σίγουρα δεν υπάρχει κάποια μυστηριώδης «ώρα αφύπνισης» κοινή για όλους.
Προς το δεύτερο μισό της νύχτας αλλάζει η αρχιτεκτονική του ύπνου, τα μεγαλύτερα επεισόδια REM γίνονται συχνότερα, το βιολογικό ρολόι αρχίζει σταδιακά να προετοιμάζει το σώμα για το πρωί και οι σύντομες αφυπνίσεις μπορούν να γίνουν περισσότερο αντιληπτές. Το στρες και η προσοχή που δίνουμε στην ώρα μπορούν στη συνέχεια να μετατρέψουν μια φυσιολογική μικρο-αφύπνιση σε ένα πολύ πιο έντονο γεγονός.
Ίσως λοιπόν το πιο παράξενο δεν είναι ότι ανοίγουμε τα μάτια στις 3:30 το πρωί. Είναι ότι ο εγκέφαλός μας περνά ολόκληρη τη νύχτα αλλάζοντας κατάσταση, ρυθμίζοντας το σώμα και προετοιμάζοντας την επόμενη ημέρα — ενώ εμείς, τις περισσότερες φορές, δεν αντιλαμβανόμαστε τίποτα από όλα αυτά.
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου